Il-festi Maltin: Bejn il-fidi u l-folklor
Ix-xhur tas-sajf huma marbuta mal-istaġun tal-festi. Kważi f’kull belt u raħal f’Malta u f’Għawdex jiġu ċċelebrati festi f’ġieħ il-qaddis jew il-qaddisa patruna tal-lokalità.
Ħadd wara Ħadd, irħula u bliet jitlibbsu bil-pavaljuni, il-bandalori, l-armar u d-dawl. It-toroq jimtlew bin-nies jisimgħu l-banda, il-knejjes isiru ċ-ċentru tal-attenzjoni, u l-istatwa tal-patrun tinġarr b’dedikazzjoni kbira. Il-familji jerġgħu jinġabru flimkien u ħafna nies jerġgħu lura lejn l-għeruq tagħhom.
Għalhekk, il-festi huma parti integrali mill-identità Maltija u huma taħlita ta’ kultura, tradizzjoni u reliġjon. Malta mingħajr festi titlef parti mill-karattru tagħha, għax dawn huma okkażjonijiet li jsaħħu s-sens ta’ komunità u jagħtu identità lil kull lokalità. Ma tistax titkellem fuq il-Ħamrun mingħajr San Gejtanu, jew fuq ir-Rabat, Għawdex, mingħajr il-festa ta’ San Ġorġ u l-Assunta.
Wieħed għandu japprezza wkoll il-ħidma kbira tal-voluntiera li jaħdmu matul is-sena kollha biex il-festi jkunu organizzati. Ħafna żgħażagħ u persuni oħra jagħtu l-ħin u l-enerġija tagħhom b’imħabba lejn il-lokalità tagħhom. Din id-dedikazzjoni hija parti importanti mill-patrimonju soċjali tagħna u għandha tingħata l-appoġġ meħtieġ.
Madankollu, il-festi għandhom ukoll aspetti negattivi li ma jistgħux jiġu injorati.
Fost dawn insibu l-pika żejda bejn il-partitarji, il-firda, l-infiq esaġerat fl-armar u n-nar, l-abbuż tal-alkoħol u d-droga, l-istorbju eċċessiv, l-iskart fit-toroq u l-inkonvenjenzi lir-residenti. Meta dawn l-affarijiet jieħdu post l-ispirtu ta’ rispett u għaqda, il-festa titlef parti mill-veru skop tagħha.
Għalhekk tqum il-mistoqsija: il-festi għadhom ċelebrazzjoni ta’ fidi jew saru biss tradizzjoni folkloristika?
Il-festa għandha tkun aktar minn armar sabiħ, banda u spettaklu; għandha tfakkarna wkoll fil-valuri li jirrappreżenta l-qaddis patrun.
Il-Bibbja tfakkarna f’dak li jgħid il-profeta Iżaija: “Dan il-poplu b’xufftejh biss jagħtini ġieħ, imma qalbu ’l bogħod minni” (Iżaija 29:13). Dan il-kliem jagħtina x’naħsbu dwar kemm il-fidi tagħna tidher fil-ħajja ta’ kuljum. Mhux biżżejjed li nuru devozzjoni permezz taċ-ċelebrazzjonijiet jekk il-valuri tal-imħabba, ir-rispett, il-ġustizzja u l-għajnuna lill-oħrajn ma jidhrux fl-imġiba tagħna.
L-attendenza għaċ-ċelebrazzjonijiet reliġjużi wkoll qed tonqos. Hemm diversi raġunijiet għal dan, fosthom il-bżonn li l-Knisja ssib modi ġodda kif twassal il-messaġġ tal-Vanġelu lin-nies tal-lum.
Il-festa għandha tkun mument fejn il-komunità tiltaqa’, iżda wkoll fejn il-fidi tissaħħaħ u ssir parti mill-ħajja ta’ kuljum.
Bħala konklużjoni, naqbel li l-festi Maltin huma kemm espressjoni ta’ fidi kif ukoll parti importanti mill-folklor u l-identità tagħna. Huma jgħaqqdu lill-familji, iżommu ħajjin it-tradizzjonijiet u juru d-dedikazzjoni ta’ ħafna voluntiera. Madankollu, biex jibqgħu ta’ valur, għandhom jiġu ċċelebrati b’aktar rispett u bilanċ.
Jekk nagħrfu ngħaqqdu l-fidi mal-kultura, il-festi jibqgħu wirt sabiħ li jgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra.
(Dan l-artiklu ġie ippublikat fuq newsbook.com.mt – 4 t' Awwissu, 2026)